TAG Türkiye 2014: Arkeolojik Şeyler

Arkeoloji birey ve toplumların geçmişini maddi kalıntılar üzerinden kurgulayan bir bilim dalıdır. Dolayısıyla nesnelerle ve nesnelerin taksonomisi ile ilgilenen bir disiplin olup sıklıkla nesneleri belirli kültürlerle ilişkili olarak sınıflandırır. Arkeolojik şeyler ise sadece maddi kültür öğelerini oluşturan nesneleri değil insanların  yaşadıkları çevre ve mekanlarla, toplulukların içinde yer aldıkları kültürel, sosyal, politik ağlarla kurdukları etkileşimlere dair çevresel, mekânsal, organik verinin tümünü tanımlamaktadır. Bu tanımdan yola çıkarak arkeolojik şeylerin antropolojik ve sosyal olgularla ilişkilendirilmesi sayesinde verilerin varoldukları kültürel bağlamda yüklendikleri anlamları daha iyi açıklamak mümkün olmaktadır. Arkeolojik şeyler kavramı arkeolojik datanın bütüncül bir yaklaşımla yeniden tanımlanmasına hizmet etmektedir.  

Şeyler şekil buldukları ve ya oluşturuldukları andan kullanımlarının sona erdiği sürece dek farklı ve çeşitli süreçlerde varolup zamansal ve bağlamsal olarak farklı anlamlar yüklenirler. Coğrafi ve zamansal boyutta şeylerin sembolik algısı bazen tümüyle farklı olabildiği gibi bazen şaşırtıcı biçimde aynıdır. “Uygarlık tarihi”nin çizgisel, evrimsel bir süreç izlemediği belki de en çok şeylerin farklı kültürel bağlamlarda işlevsel ve sembolik bakımdan benzer ya da tamamen zıt anlamları yüklenmesi ile daha da iyi anlaşılmaktadır. Şeylerin birbiri ile olan ilişkisi, farklı işlevleri ve çeşitli gruplanmaları içinde yaşadığımız kültürel habitatları oluşturur.

Arkeoloji şeylerin kullanım süreçlerinin ve ya ömürlerinin sona erdiği aşamaya tanıklık eder. Bu nedenle arkeolojinin kaçınılmaz olarak bir takım önkabullerle kurguladığı geçmişin dinamiklerine dair söyleyebileceklerinin pek azını ifade edebilirler. Zira bütün bu incelemelerin kavramsal arka planı şeyler üzerine odaklanan düşünme biçimlerini barındırmayan diğer sosyal bilimlerden devşirilmektedir. Bu noktadan bakıldığında arkeolojik şeylerin genellikle insan ve topluluklara dair dinamikleri yansıtan pasif olgular olarak değerlendirilmesi anlayışı yaygındır.

Arkeoloji, şeylerle ilgilenen bir disiplin olarak bugün geldiği noktada, insanın ve toplulukların farklı ölçeklerde nesnelerle olan ilişkisini artık daha karşılıklı olarak tanımlama ihtiyacındadır. Materyal kültür öğelerini birer nesne olarak kabul etmektense anlamları değişen, karşılıklı etkileşime açık şeyler olarak değerlendirmek varolan arkeolojik yaklaşımlara farklı açılımlar getirecektir.

Bireylerin ve ya toplumların şeylerle kurdukları ilişki, şeylerin yarattığı bağımlılık duygusu, şeylerin birbiri ile ilişkisi ve yarattıkları kültürel habitatlar ve bu dinamikler ile şekillenen sosyal yapılar üzerine düşünmek arkeolojinin gereklerinden biridir.

TAG Türkiye’nin ilk toplantısı, Türkiye’de Teorik Arkeolojinin nerede durduğunu ve politik yapılanmalar içinde arkeolojinin nasıl evrildiğini anlamaya çalışan ve bu alanda görüş sahibi olanları bir araya getirmeyi amaçlayan bir toplantıydı.

2014 TAG Türkiye bu sefer teorik arkeoloji bağlamında biraz daha hızlı yol kat ederek dünyada teorik arkeolojinin gündemde olan sorularından birine odaklanmayı hedeflemektedir. Arkeolojik şeyler etrafında şekillenen tartışmalar konunun arkeolojinin önümüzdeki yıllardaki kavramsal gelişiminde önemli bir yer edineceğinin göstergesidir.

5-6 Şubat 2015’te düzenlenecek olan TAG Türkiye 2014 toplantısında bireylerin ve toplumların şeylerle olan ilişkisinin arkeolojiye özgü bir kavramsal çerçeve içerisinde yeniden tanımlanması ve arkeolojik şeylerin tartışılması hedeflenmektedir.